Tranzyt – definicja

Tranzyt to przewóz towarów pod dozorem celnym z jednego miejsca do drugiego bez konieczności płacenia należności celnych i podatkowych w miejscu, przez które towar jedynie przejeżdża. W prawie celnym Unii Europejskiej tranzyt jest procedurą specjalną uregulowaną w unijnym kodeksie celnym. Pozwala przewieźć towar np. z portu w Gdańsku do urzędu celnego w Warszawie, gdzie dopiero nastąpi odprawa, albo przewieźć towar przez terytorium UE do kraju trzeciego bez dopuszczania go do obrotu na rynku unijnym.

W potocznym znaczeniu tranzytem nazywa się także przejazd towaru przez terytorium innego państwa, które nie jest ani krajem nadania, ani krajem przeznaczenia przesyłki. W praktyce celnej najważniejsze jest jednak to, jaki status mają przewożone towary i jaką procedurą są objęte.

Tranzyt zewnętrzny i wewnętrzny

Tranzyt zewnętrzny dotyczy towarów nieunijnych, czyli np. towarów sprowadzonych spoza UE, które nie zostały jeszcze dopuszczone do obrotu. Dzięki tej procedurze mogą one być przewożone po terytorium Unii bez płacenia cła, VAT i akcyzy, aż do urzędu przeznaczenia, gdzie zostaną objęte kolejną procedurą, np. dopuszczeniem do obrotu albo składem celnym. Tranzyt zewnętrzny stosuje się również przy przewozie towarów nieunijnych przez UE do kraju trzeciego.

Tranzyt wewnętrzny dotyczy towarów unijnych, które w trakcie przewozu między dwoma miejscami w UE przejeżdżają przez terytorium państwa trzeciego, np. Szwajcarii, i nie zmieniają przy tym swojego statusu celnego.

Z punktu widzenia dokumentów stosuje się oznaczenia T1 dla towarów nieunijnych oraz T2 dla towarów unijnych.

Jak przebiega procedura tranzytu?

Procedurę tranzytu otwiera urząd wyjścia, a zamyka urząd przeznaczenia. Zgłoszenie tranzytowe składa się elektronicznie w systemie NCTS (w Polsce za pośrednictwem PUESC). Osoba odpowiedzialna za tranzyt, czyli podmiot uprawniony do procedury, musi złożyć zabezpieczenie długu celnego, dostarczyć towar w nienaruszonym stanie do urzędu przeznaczenia w wyznaczonym terminie i przestrzegać ustalonej trasy lub zamknięć celnych.

Firmy, które regularnie korzystają z tranzytu, mogą ubiegać się o uproszczenia, np. status upoważnionego nadawcy lub upoważnionego odbiorcy. Pozwala on rozpoczynać lub kończyć tranzyt we własnym miejscu, bez przedstawiania towaru w urzędzie celnym.

Wspólny tranzyt, karnet TIR i tranzyt wyrobów akcyzowych

Oprócz tranzytu unijnego istnieje procedura wspólnego tranzytu, oparta na Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej. Obejmuje ona UE oraz m.in. państwa EFTA, Turcję, Wielką Brytanię i Ukrainę, a jej zasady są bardzo zbliżone do tranzytu unijnego. W przewozach drogowych do i z krajów spoza tego obszaru stosuje się często karnet TIR, wydawany na podstawie Konwencji TIR.

Tranzyt ma znaczenie również przy wyrobach akcyzowych. Objęcie alkoholu lub innych wyrobów akcyzowych procedurą tranzytu zewnętrznego może kończyć przemieszczanie w procedurze zawieszenia poboru akcyzy, dlatego przy takich przewozach trzeba równolegle pilnować dokumentów celnych i akcyzowych, np. e-AD w systemie EMCS PL2.

Prawidłowo przeprowadzony tranzyt pozwala odsunąć zapłatę należności do momentu, gdy towar dotrze do miejsca docelowego, np. do składu celnego, gdzie może oczekiwać na dalszą sprzedaż lub odprawę celną.